Separacja a rozwód – czym się różnią i jakie mają skutki?

Separacja a rozwód – czym się różnią i jakie mają skutki?

Separacja nie rozwiązuje małżeństwa, ale zmienia sytuację prawną małżonków znacznie bardziej niż sama wyprowadzka. Wpływa na majątek, alimenty i dziedziczenie. Rozwód natomiast kończy małżeństwo i pozwala na zawarcie kolejnego związku małżeńskiego. Wybór między tymi rozwiązaniami warto poprzedzić analizą spraw dotyczących dzieci, mieszkania i wspólnych zobowiązań.

Osoby szukające pomocy prawnej w Zawierciu często chcą przede wszystkim wiedzieć, czy separacja może uporządkować ich sytuację bez definitywnego zakończenia małżeństwa. Odpowiedź zależy od okoliczności konkretnej rodziny. Separacja sądowa może służyć takiemu celowi, jednak nie jest zwykłym porozumieniem o czasowym życiu osobno.

W tym artykule wyjaśniamy, kiedy sąd może orzec separację lub rozwód, jakie są różnice w ich skutkach i co przygotować przed rozpoczęciem postępowania.

Najważniejsze: separacja sądowa wymaga zupełnego rozkładu pożycia, a rozwód – rozkładu zupełnego i trwałego. Przy separacji małżeństwo nadal istnieje, ale powstaje rozdzielność majątkowa, a małżonkowie przestają dziedziczyć po sobie z ustawy. Separacja nie zmienia się automatycznie w rozwód, niezależnie od tego, jak długo trwa. [1][3]

Stan prawny zweryfikowany: 2 października 2026 r.

Spis treści

1. Separacja a rozwód – najważniejsze różnice
2. Separacja faktyczna a separacja sądowa
3. Kiedy sąd może orzec separację lub rozwód?
4. Czy potrzebna jest zgoda drugiego małżonka?
5. Separacja z orzekaniem o winie i bez winy
6. Dzieci, opieka i alimenty
7. Alimenty między małżonkami
8. Majątek, mieszkanie i kredyt
9. Dziedziczenie po małżonku
10. Nazwisko i możliwość zawarcia nowego małżeństwa
11. Jak znieść separację?
12. Do jakiego sądu złożyć pismo i ile to kosztuje?
13. Jak przygotować się do sprawy?
14. Separacja czy rozwód – pomoc prawna w Zawierciu
15. Najczęstsze pytania
16. Podstawy prawne i źródła

<a id="roznice"></a>

Separacja a rozwód – najważniejsze różnice

Podstawowa różnica dotyczy dalszego istnienia małżeństwa. Po prawomocnym rozwodzie małżeństwo ustaje. Przy separacji sądowej nadal trwa, choć wiele skutków separacji odpowiada skutkom rozwodu. [1]

Tabela dotyczy skutków prawomocnych orzeczeń. Nie należy utożsamiać ich ze skutkami samego złożenia pozwu. [1][3]

Separacja faktyczna a separacja sądowa

O separacji faktycznej mówi się wtedy, gdy małżonkowie rzeczywiście przestają prowadzić wspólne życie, ale sąd nie orzekł separacji. Mogą mieszkać osobno, nie utrzymywać więzi emocjonalnej i rozliczać codzienne wydatki oddzielnie.

Sama wyprowadzka nie ustanawia rozdzielności majątkowej. Nie usuwa również małżonka z kręgu spadkobierców ustawowych. Długotrwałe życie osobno może mieć znaczenie dowodowe, ale nie zastępuje orzeczenia sądu ani odrębnych czynności dotyczących ustroju majątkowego. [1][3]

Przykład: osobne mieszkania, nadal wspólny majątek

Małżonkowie od kilkunastu miesięcy mieszkają oddzielnie. Nie zawarli umowy majątkowej, nie uzyskali sądowej rozdzielności i nie zapadło prawomocne orzeczenie separacji lub rozwodu. Sam fakt, że każde ma własny rachunek bankowy, nie przesądza o przynależności gromadzonych pieniędzy. Wynagrodzenie pobrane w czasie trwania wspólności ustawowej co do zasady wchodzi do majątku wspólnego. [1, art. 31]

Przykład ma charakter ilustracyjny i nie opisuje konkretnej sprawy kancelarii.

Jeżeli celem jest przede wszystkim uporządkowanie finansów, warto rozważyć również umowę majątkową małżeńską albo – gdy zachodzą ustawowe przesłanki – sądowe ustanowienie rozdzielności. Separacja nie jest jedynym sposobem zmiany zasad majątkowych w małżeństwie.

Kiedy sąd może orzec separację lub rozwód?

Separacja: zupełny rozkład pożycia

Zgodnie z art. 61¹ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego każdy z małżonków może żądać separacji, jeżeli nastąpił zupełny rozkład pożycia. Ustawa nie wymaga wykazania, że rozkład jest już trwały. [1]

Przy ocenie sytuacji małżeńskiej znaczenie mają więzi emocjonalne, fizyczne i gospodarcze. Okoliczności trzeba rozpatrywać łącznie. Przykładowo wspólne opłacanie mieszkania wynikające z konieczności ekonomicznej nie przesądza samo w sobie, że małżonkowie nadal prowadzą wspólne życie małżeńskie.

Rozwód: zupełny i trwały rozkład pożycia

Przy rozwodzie sąd bada również trwałość rozkładu. Chodzi o ocenę, czy w okolicznościach sprawy istnieją realne podstawy do oczekiwania powrotu do wspólnego pożycia. Przepisy nie ustanawiają obowiązkowego okresu sześciu miesięcy czy roku osobnego zamieszkiwania, po którym rozwód staje się dopuszczalny. [1, art. 56]

Kiedy sąd może odmówić?

Zarówno separacja, jak i rozwód są niedopuszczalne, jeżeli wskutek orzeczenia miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci albo rozstrzygnięcie byłoby z innych względów sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Samo posiadanie dzieci nie wyklucza żadnego z tych rozwiązań. Sąd ocenia sytuację konkretnej rodziny. [1]

Przy rozwodzie dochodzi dodatkowe ograniczenie związane z żądaniem małżonka wyłącznie winnego rozkładu pożycia. Co do zasady potrzebna jest wówczas zgoda drugiego małżonka, chyba że jej odmowa byłaby w danych okolicznościach sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Takiego samego ograniczenia nie przewidziano jako przesłanki separacji. [1, art. 56 § 3 i art. 61¹]

Czy potrzebna jest zgoda drugiego małżonka?

Separacja może zostać orzeczona również wtedy, gdy drugi małżonek się na nią nie zgadza. Zgoda nie zastępuje jednak badania przesłanek ustawowych, a sprzeciw nie oznacza automatycznie oddalenia żądania.

Trzeba odróżnić dwie drogi:

• pozew o separację – sprawa toczy się w procesie; jest to właściwa droga również wtedy, gdy małżonkowie mają wspólne małoletnie dzieci;
• zgodny wniosek o separację – możliwy, gdy małżonkowie zgodnie jej żądają i nie mają wspólnych małoletnich dzieci; sprawa toczy się w postępowaniu nieprocesowym. [1][2]

Posiadanie wspólnych dzieci pełnoletnich nie wyklucza tej drugiej drogi. Jeżeli w postępowaniu opartym na zgodnym wniosku jedno z małżonków wycofa zgodę, postępowanie podlega umorzeniu. Nie oznacza to zakazu późniejszego dochodzenia separacji w procesie. [2, art. 567²]

Co jeśli jedno chce separacji, a drugie rozwodu?

Jeżeli żądanie rozwodu jest uzasadnione, sąd orzeka rozwód. Jeżeli rozwód jest niedopuszczalny, a separacja uzasadniona, sąd orzeka separację. Zgłoszenie żądania separacji nie daje więc możliwości jednostronnego zablokowania uzasadnionego żądania rozwodu. [1, art. 61²]

Separacja z orzekaniem o winie i bez winy

W sprawie o separację stosuje się odpowiednio reguły dotyczące rozstrzygania o winie rozkładu pożycia. W procesie sąd może zaniechać orzekania o winie na zgodne żądanie małżonków. Przy separacji na zgodny wniosek, w opisanym wyżej trybie nieprocesowym, sąd nie orzeka o winie. [1, art. 57 i art. 61³]

Wybór stanowiska w tej kwestii może wpływać na alimenty między małżonkami oraz zakres postępowania dowodowego. Nie warto podejmować go wyłącznie pod wpływem chęci szybkiego zakończenia sprawy albo oczekiwania, że ustalenie winy rozwiąże wszystkie pozostałe spory.

Wina za rozkład pożycia nie oznacza automatycznie utraty władzy rodzicielskiej ani pozbawienia udziału w majątku wspólnym. Rozstrzygnięcia dotyczące dziecka i rozliczeń majątkowych wymagają oceny na podstawie właściwych dla nich przesłanek. [1, art. 43 i 58]

Dzieci, opieka i alimenty

Separacja rodziców nie zawiesza ich obowiązków wobec dzieci. Sąd rozstrzyga o władzy rodzicielskiej nad wspólnymi małoletnimi dziećmi, kontaktach oraz udziale rodziców w kosztach utrzymania i wychowania. Na zgodny wniosek stron nie orzeka o kontaktach. Pisemne porozumienie rodzicielskie podlega ocenie pod kątem dobra dziecka. [1, art. 58 i art. 61³]

Przed sprawą warto opracować konkretne propozycje dotyczące:

• organizacji pobytu dziecka i kontaktów z rodzicami;
• szkoły, leczenia i przekazywania informacji;
• weekendów, świąt i wakacji;
• odbioru dziecka oraz kosztów przejazdów;
• bieżących wydatków i kosztów nieregularnych, np. leczenia lub wyjazdów szkolnych.

Ogólne zapewnienie, że rodzice „będą się dogadywać”, może okazać się niewystarczające, kiedy pojawią się różnice zdań. Harmonogram powinien uwzględniać wiek dziecka, jego potrzeby i realne możliwości opieki.

Wysokość alimentów zależy od usprawiedliwionych potrzeb dziecka oraz możliwości zarobkowych i majątkowych zobowiązanego. Znaczenie ma także osobisty udział w utrzymaniu i wychowaniu dziecka. Sam wybór separacji zamiast rozwodu nie przesądza o niższej kwocie alimentów. [1, art. 133 i 135]

Alimenty między małżonkami

Przy separacji do obowiązku dostarczania środków utrzymania stosuje się odpowiednio art. 60 KRO, z wyjątkiem jego § 3. To jedno z najważniejszych odróżnień od rozwodu. [1, art. 61⁴ § 4]

Kiedy można żądać alimentów?

Małżonek, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia i znajduje się w niedostatku, może żądać środków utrzymania z uwzględnieniem swoich usprawiedliwionych potrzeb oraz możliwości zarobkowych i majątkowych drugiej strony.

Jeżeli jeden małżonek został uznany za wyłącznie winnego, a separacja powoduje istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego, roszczenie tego drugiego może powstać także bez niedostatku. Nie oznacza to automatycznego prawa do dowolnej kwoty ani prostego wyrównania dochodów. Konieczne jest wykazanie przesłanek i zakresu żądania. [1]

Dlaczego okres pięciu lat ma znaczenie?

Po rozwodzie, gdy zobowiązany nie został uznany za winnego rozkładu pożycia, obowiązek alimentacyjny co do zasady wygasa po pięciu latach od orzeczenia rozwodu. Ustawa dopuszcza przedłużenie tego terminu przez sąd ze względu na wyjątkowe okoliczności, na żądanie uprawnionego.

Przy separacji to pięcioletnie ograniczenie nie ma zastosowania. Nie oznacza to jednak, że raz ustalona kwota jest niezmienna lub że alimenty należą się niezależnie od późniejszych okoliczności. Zmiana stosunków może uzasadniać zmianę orzeczenia dotyczącego obowiązku alimentacyjnego. [1, art. 60 § 3, art. 61⁴ § 4 i art. 138]

Ponadto małżonkowie pozostający w separacji mają obowiązek wzajemnej pomocy, jeżeli wymagają tego względy słuszności. Jest to odrębny skutek dalszego istnienia małżeństwa. [1, art. 61⁴ § 3]

Majątek, mieszkanie i kredyt

Rozdzielność nie oznacza podziału majątku

Prawomocna separacja powoduje powstanie rozdzielności majątkowej. Nie rozdziela jednak automatycznie mieszkania, oszczędności ani samochodu zgromadzonych wcześniej w majątku wspólnym. Do ich rozliczenia potrzebna jest odpowiednia umowa albo rozstrzygnięcie sądu. [1, art. 54 i 58]

Podział majątku może nastąpić już przy orzekaniu separacji, jeżeli jego przeprowadzenie nie spowoduje nadmiernej zwłoki. Przy rozbudowanym sporze o skład majątku, wartości i nakłady trzeba liczyć się z potrzebą odrębnego postępowania.

Warto też odróżnić korzystanie ze wspólnego mieszkania od jego własności. Ustalenie, kto zajmuje poszczególne pomieszczenia, nie jest samo w sobie przyznaniem lokalu jednej osobie. [1, art. 58 w zw. z art. 61³]

Co ze wspólnym kredytem?

Separacja ani rozwód nie zwalniają automatycznie z zobowiązania wobec banku. Jeżeli oboje małżonkowie są stronami umowy kredytowej, samo uzgodnienie między nimi, że odtąd płaci tylko jedna osoba, nie zmienia sytuacji wierzyciela.

Przejęcie długu wymaga spełnienia warunków przewidzianych prawem, w tym odpowiedniej zgody wierzyciela. Dlatego przed ustaleniem, komu przypadnie nieruchomość, trzeba oddzielnie przeanalizować umowę kredytu, możliwość zmiany kredytobiorców i rozliczenia między małżonkami. [3, art. 519 i 522]

Dziedziczenie po małżonku

Małżonek pozostający w sądowej separacji nie dziedziczy po drugim małżonku z ustawy. Wynika to wprost z art. 935¹ Kodeksu cywilnego. Jest to skutek, którego nie wywołuje samo życie pod różnymi adresami. [3]

Przy separacji faktycznej małżonek co do zasady pozostaje spadkobiercą ustawowym. Istnieją jednak wyjątki wymagające osobnej oceny. Przykładowo art. 940 KC przewiduje możliwość sądowego wyłączenia małżonka od dziedziczenia, gdy zmarły wystąpił o rozwód lub separację z jego winy, a żądanie było uzasadnione. Samo wniesienie takiego pozwu nie zastępuje wymaganego rozstrzygnięcia. [3]

Trzeba też odróżnić dziedziczenie ustawowe od testamentowego. Wyłączenie wynikające z separacji nie oznacza zakazu powołania małżonka do spadku w testamencie. Przy zmianie sytuacji rodzinnej warto więc przejrzeć wcześniejsze rozrządzenia testamentowe, zamiast zakładać, że wszystkie przestały mieć znaczenie.

Nazwisko i możliwość zawarcia nowego małżeństwa

W separacji nie można zawrzeć kolejnego małżeństwa, ponieważ dotychczasowy związek nadal istnieje. Nawet wieloletnia separacja nie usuwa tej przeszkody. [1, art. 61⁴ § 2]

Inaczej wygląda również powrót do nazwiska sprzed małżeństwa. Według aktualnego art. 59 KRO po rozwodzie termin na złożenie odpowiedniego oświadczenia wynosi rok od uprawomocnienia się orzeczenia. Oświadczenie składa się przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego lub konsulem. Dotyczy ono osoby, która zmieniła nazwisko wskutek zawarcia małżeństwa. [1]

Przy separacji ten uproszczony tryb nie obowiązuje. Nie należy zatem korzystać z informacji o powrocie do nazwiska po rozwodzie tak, jakby dotyczyły także separacji. Ewentualna zmiana nazwiska w innym trybie wymaga odrębnej oceny.

Jak znieść separację?

Na zgodne żądanie małżonków sąd orzeka o zniesieniu separacji. Samo pojednanie, wspólny wyjazd lub ponowne zamieszkanie razem nie zastępują takiego orzeczenia. [1, art. 61⁶]

Z chwilą zniesienia separacji ustają jej skutki. Sąd rozstrzyga również o władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem. Co do zasady powstaje ustawowy ustrój majątkowy, ale na zgodny wniosek małżonków sąd orzeka o utrzymaniu rozdzielności majątkowej. [1, art. 54 § 2]

Przed złożeniem wniosku warto zatem ustalić, czy małżonkowie chcą wrócić również do wspólności ustawowej. Powrót do wspólnego życia i wybór zasad finansowych to dwie osobne decyzje.

Jeżeli pojednanie nie nastąpi, można dochodzić rozwodu. Nie trzeba najpierw znosić separacji. Konieczne jest jednak uzyskanie odrębnego rozstrzygnięcia o rozwodzie po zbadaniu jego przesłanek – upływ czasu nie powoduje go samoczynnie.

Do jakiego sądu złożyć pismo i ile to kosztuje?

Sprawy o rozwód i separację rozpoznaje sąd okręgowy. Dotyczy to również separacji na zgodny wniosek oraz jej zniesienia. [2]

Przy pozwie podstawowe znaczenie ma ostatnie wspólne miejsce zamieszkania małżonków, jeżeli choć jedno nadal ma w okręgu tego sądu miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu. Gdy ta podstawa odpada, właściwość ustala się według miejsca zamieszkania pozwanego, a w dalszej kolejności powoda. [2, art. 41]

Przy zgodnym wniosku o separację i przy jej zniesieniu obowiązują odrębne zasady: w pierwszej kolejności znaczenie ma wspólne miejsce zamieszkania, następnie wspólny pobyt, a w braku obu tych podstaw stosuje się regułę dotyczącą jednego z małżonków z art. 567¹ KPC.

Osoba mieszkająca w Zawierciu nie powinna zatem wybierać sądu wyłącznie według aktualnego własnego adresu. Trzeba uwzględnić właściwy tryb postępowania i sytuację obojga małżonków.

Podstawowe opłaty sądowe

Podane kwoty dotyczą opłat od wskazanych pism. Nie stanowią pełnej wyceny postępowania. Dodatkowe rozstrzygnięcia, dowody lub pomoc prawna mogą wiązać się z dalszymi kosztami. W ustawowo określonych sytuacjach możliwe jest zwolnienie od kosztów sądowych. [4]

Nie ma też jednego pewnego czasu trwania sprawy. Wpływają na niego m.in. spór o winę, zakres dowodów, sprawy dzieci i obciążenie sądu. Zgodne stanowiska mogą ograniczyć zakres sporu, ale nie są gwarancją rozstrzygnięcia na pierwszej rozprawie.

Jak przygotować się do sprawy?

Przed konsultacją warto przygotować krótką chronologię wydarzeń i określić, czego ma dotyczyć pomoc. Przydatne będą przede wszystkim:

1. Odpis aktu małżeństwa i – jeżeli są wspólne małoletnie dzieci – odpisy ich aktów urodzenia.
2. Informacje o wspólnym i aktualnych miejscach zamieszkania.
3. Opis tego, kiedy i w jakich okolicznościach ustało wspólne pożycie.
4. Dokumenty dotyczące dochodów, stałych wydatków i kosztów utrzymania dzieci.
5. Umowy kredytowe oraz podstawowe informacje o mieszkaniu i majątku.
6. Wcześniejsze orzeczenia i porozumienia dotyczące dzieci, alimentów lub rozdzielności majątkowej.
7. Propozycję organizacji opieki, kontaktów i ponoszenia wydatków.
8. Informację o dowodach istotnych dla spornych okoliczności, w tym ewentualnej winy.

To lista przygotowawcza, a nie uniwersalny wykaz obowiązkowych załączników do każdego pisma. Ostateczny zakres zależy od żądań i sytuacji rodziny.

Czy mediacja może pomóc?

Mediacja może pomóc uzgodnić kwestie dotyczące dzieci, wydatków, mieszkania i wzajemnej komunikacji. Nie zastępuje jednak orzeczenia sądu o separacji lub rozwodzie. Jej sens zależy od dobrowolności udziału i możliwości bezpiecznego prowadzenia rozmów.

Gdy występuje przemoc, zastraszanie albo silna nierównowaga między stronami, pierwszeństwo powinna mieć ocena bezpieczeństwa i potrzebnej ochrony. Nie każdą sprawę należy kierować na wspólne negocjacje.

Separacja czy rozwód – pomoc prawna w Zawierciu

Przed wyborem rozwiązania warto odpowiedzieć sobie na trzy pytania: czy celem jest zakończenie małżeństwa, jakie rozstrzygnięcia są potrzebne dzieciom oraz co ma się zmienić w finansach i sytuacji mieszkaniowej. Dopiero na tej podstawie można ocenić skutki poszczególnych działań.

Jeżeli potrzebujesz pomocy prawnika w Zawierciu, skontaktuj się z Kancelarią Prawniczą SALVO IURE. Konsultacja pozwoli omówić skutki separacji i rozwodu, uporządkować dokumenty oraz ustalić kwestie wymagające rozstrzygnięcia. Możemy również omówić możliwość wykorzystania mediacji w sprawach nadających się do polubownego uregulowania.

Na spotkanie zabierz dokumenty dotyczące małżeństwa, dzieci, mieszkania i zobowiązań. Jeżeli postępowanie już trwa, przydatne będą także otrzymane pisma i orzeczenia wraz z datami ich doręczenia.

Najczęstsze pytania

Czy przed rozwodem trzeba uzyskać separację?

Nie. Separacja nie jest obowiązkowym etapem poprzedzającym rozwód. Można wystąpić bezpośrednio o rozwód, jeżeli zachodzą jego ustawowe przesłanki. [1]

Ile lat może trwać separacja?

Przepisy nie określają jej maksymalnego czasu. Nie zmienia się ona automatycznie w rozwód. Do zniesienia separacji potrzebne jest odpowiednie orzeczenie sądu, a do rozwiązania małżeństwa – rozwód. [1]

Czy można uzyskać separację, mieszkając razem?

Wspólny adres nie wyklucza jej automatycznie. Sąd bada rzeczywisty stan relacji i zupełność rozkładu pożycia. Trzeba wyjaśnić, czy wspólne zamieszkiwanie wynika np. z ograniczeń finansowych, czy towarzyszy mu dalsze pożycie małżeńskie.

Czy separację można załatwić u notariusza?

Nie. Separację orzeka sąd. Notarialna umowa majątkowa może zmienić ustrój majątkowy, ale nie jest orzeczeniem separacji. [1][2]

Czy przy wspólnych małoletnich dzieciach można złożyć zgodny wniosek za 100 zł?

Nie. Ten tryb jest przewidziany dla małżonków, którzy nie mają wspólnych małoletnich dzieci. Rodzice takich dzieci mogą zgodnie popierać separację i uzgodnić wiele kwestii, ale sprawa toczy się w procesie, z opłatą od pozwu wynoszącą 600 zł. [1][4]

Czy separacja usuwa obowiązek płacenia wspólnego kredytu?

Nie. Orzeczenie nie zmienia automatycznie umowy z bankiem. Odpowiedzialność wobec wierzyciela trzeba ocenić na podstawie umowy i zasad dotyczących zobowiązań. [3]

Czy w separacji można żądać alimentów od małżonka?

Tak, jeżeli spełnione są odpowiednie przesłanki. Znaczenie mają m.in. rozstrzygnięcie o winie, sytuacja materialna uprawnionego oraz możliwości drugiej strony. Przy separacji nie stosuje się pięcioletniego ograniczenia z art. 60 § 3 KRO. [1]

Czy po separacji małżonek nadal dziedziczy z ustawy?

Nie, jeżeli chodzi o separację orzeczoną prawomocnie przez sąd. Samo faktyczne rozstanie co do zasady nie pozbawia małżonka dziedziczenia ustawowego. [3]

Czy jedno z małżonków może samodzielnie znieść separację?

Nie. Zniesienie separacji wymaga zgodnego żądania małżonków. Brak takiej zgody nie wyklucza dochodzenia rozwodu, ale jego przesłanki sąd ocenia odrębnie. [1]

Podstawy prawne i źródła

Materiał opracowano na podstawie oficjalnych tekstów ustaw udostępnionych w systemie ELI. Weryfikacja: 2 października 2026 r.

1. Kodeks rodzinny i opiekuńczy – oficjalny tekst ujednolicony, w szczególności art. 31, 43, 47, 52, 54, 56–61⁶, 133, 135 i 138.
2. Kodeks postępowania cywilnego – oficjalny tekst ujednolicony, w szczególności art. 17, 41 oraz 567¹–567⁴.
3. Kodeks cywilny – oficjalny tekst ujednolicony, w szczególności art. 519, 522, 926, 931, 935¹ i 940.
4. Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych – oficjalny tekst ujednolicony, w szczególności art. 26, 37 i 102.

Artykuł ma charakter informacyjny. Ocena konkretnej sprawy wymaga uwzględnienia jej okoliczności i dokumentów.